IP Adresi Hakkında Genel Bilgi
IP (internet protokol) adresi, internet ortamına bağlı cihazlara, bağlı olduğu internet servis sağlayıcısı tarafından tanımlanmış, rakamlardan oluşan bir kimlik kodudur. Modemimizle internete bağlandığımızda internet servis sağlayıcımız modemimize bir IP tanımlar ve bu IP ile internete bağlanırız. Modeme bağlı birden fazla cihaz olsa da, bu cihazların hepsi aynı IP’yi kullanarak internete bağlanır. Genel olarak evlerimizde ve günlük işlerimizde kullandığımız IP adresleri dinamik IP adı verilen, sabit nitelikte olmayan, değişken IP adresleridir. İnternete her zaman aynı IP ile bağlanmayız. Örneğin modemimizi açıp kapattığımızda internet servis sağlayıcısı bize yeni bir IP adresi atar ve bu yeni IP adresini kullanarak internete bağlanırız. Kural olarak internet ağında aynı anda aynı IP’yi kullanan birden fazla cihaz bulunmaz. Ancak internet servis sağlayıcıları NAT (Network Address Translation) teknolojilerini kullanarak birçok cihazın aynı IP adresi üzerinden internete çıkmasını sağlayabilmektedirler.
Yasal Dayanak
İhale mevzuatında, isteklilerin aynı IP adresini kullanarak ihale dokümanı indirmesi ve/veya e-teklif vermesi, e-eksiltmeye katılması vb. işlemleri yapmasını DOĞRUDAN yasaklayan bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak, 4724 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde “Rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunma” eylemi yasak fiil ve davranışlar kapsamında sayılmıştır. İsteklilerin aynı IP üzerinden ihale işlemlerini gerçekleştirmelerine yönelik değerlendirme de bu madde kapsamında yapılmaktadır. Bu maddeye göre işlem tesis edilmesi halinde; isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılarak haklarında ihalelerden yasaklama kararı alınması, ancak geçici teminatlarının gelir kaydedilmemesi gerekmektedir.
Aynı IP Adresi Üzerinden İhale Dokümanının İndirilmesi Ve E-Teklif Verilmesi
Kamu İhale Kurulu, ihale dokümanı indirme ve e-teklif verme işlemlerini birden fazla istekli tarafından aynı IP adresi üzerinden gerçekleştirilmesini; isteklilerin irade birliği çerçevesinde birlikte hareket ettikleri ve birbirlerinin tekliflerinden haberdar oldukları, bu durumun aynı ihaleye katılmalarının rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek davranış olduğuna dair kuvvetli karine oluşturduğunu değerlendirilmekte, bu kapsamda bu isteklilerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17. maddesinin (b) bendi hükmüne aykırı şekilde ihaleye teklif verildiği sonucuna varmaktadır. Bu hususta Kamu İhale Kurulunun yaklaşımının istikrarlı olduğu, benzer durumlarda aynı kararları verdiği görülmektedir. Emsal olarak 09.03.2022 tarih ve 2022/UH.II-354 sayılı karar ile 16.02.2022 tarih ve 2022/UH.I-249 sayılı kararlar gösterilebilir.
Bu hususta Ankara 17. İdare Mahkemesi tarafından alınan 10.02.2021 tarihli E: 2020/1952, K: 2021/178 sayılı kararda; aynı IP adresinden doküman indirilmesi, e-teklif verilmesi hususlarının her birinin tek başına isteklilerin irade birliği içerisinde hareket ettiği ve birbirlerinin tekliflerinden haberdar olduklarına ilişkin kuvvetli karine teşkil etmeyeceği, bu nitelikte bir sonuna varmak için farklı verilerle bu hususun desteklenmesi gerektiğine karar verilerek aksi yöndeki Kamu İhale Kurulunun iptaline karar verilmiştir.
Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan 15.06.2021 tarihli ve E:2021/2073, K:2021/2257 sayılı kararda ise; aynı ihaleye teklif verecek olan farklı isteklilerin, farklı tarihlerde bile olsa aynı internet bağlantı noktasını kullanarak ihale dokümanını indirmiş ve/veya teklif vermiş olmasının, rekabeti etkileme ihtimali olan davranışlardan olduğu sonucuna varılarak aksi yöndeki Mahkeme kararının bozulması yönünde karar almıştır.
Farklı IP Adreslerinden İhale Dokümanını İndirilmesi Ancak Aynı IP Adresi Üzerinden E-Teklif Verilmesi
Kamu İhale Kurulu vermiş olduğu 09.03.2022 tarih ve 2022/UH.I-335 sayılı kararda; isteklilerce ihale dokümanı farklı IP adreslerinden indirilmiş olsa da teklif verme işlemlerinin aynı IP adresinden gerçekleştirilmesinin 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesindeki yasak fiil ve davranışlar kapsamında değerlendirilebileceğine karar vermiştir. Kamu İhale Kurulu tarafından alınan 18.08.2021 tarih ve 2021/UY.II-1564 sayılı başka bir kararda da aynı değerlendirmeyle benzer şekilde karar alınmıştır. Yani Kamu İhale Kuruluna göre; farklı IP adreslerinden ihale dokümanını indirilmiş olsa da aynı IP adresi üzerinden e-teklif verilmesi halinde isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılarak haklarında yasaklama kararı verilmesi gerekmektedir.
Danıştay 13. Dairesinin almış olduğu 26.05.2021 tarihli ve E: 2021/1952 K: 2021/1921 sayılı kararda da; aynı ihaleye teklif verecek olan iki farklı isteklinin, farklı tarihlerde bile olsa aynı internet bağlantı noktasını kullanarak elektronik teklif vermiş olmasının, rekabeti etkileme ihtimali olan davranışlardan olduğu sonucuna varılarak, Kamu İhale Kurulu ile aynı yönde karar verilmiş, aksi yöndeki Ankara 17. İdare Mahkemesinin 02.02.2021 tarihli ve E: 2020/2280, K: 2021/122 sayılı kararının bozulması yönünde karar alınmıştır.
Aynı IP Adresleri Üzerinden İhale Dokümanını İndirilmesi Ancak Farklı IP Adresleri Üzerinden E-Teklif Verilmesi
Kamu İhale Kurulu vermiş olduğu 23.02.2022 tarih ve 2022/UH.I-288 sayılı kararda; aynı ihalede birbirleri ile meşru bir rekabet içerisinde olan gerçek veya tüzel kişilerin, aynı IP adresinden ihale dokümanı indirerek istekli olabilecek sıfatını haiz olmalarının, hayatın olağan akışına uygun olmadığından isteklilerin birbirlerine ait teklif bilgilerinden haberdar olabileceği ve bu durumun rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek davranış olduğu yönünde “kuvvetli karine” teşkil ettiği sonucuna varılarak, belirtilen eylemin 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesi kapsamına girdiği sonucuna varmıştır.
Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan 17.05.2021 tarihli ve E:2021/1052, K:2021/1732 sayılı kararda da; aynı ihaleye teklif verecek olan farklı isteklilerin, farklı tarihlerde bile olsa aynı internet bağlantı noktasını kullanarak ihale dokümanını indirmiş olmasının, rekabeti etkileme ihtimali olan davranışlardan olduğu dikkate alındığında, belirtilen husus göz önünde bulundurulmak suretiyle davacının teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamış, aksi yöndeki Ankara 9. İdare Mahkemesi’nin 20/01/2021 tarih ve E:2021/11, K:2021/135 sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Sonuç
Ankara İdare Mahkemeleri tarafından verilen aksi yönde kararlar bulunsa da; hem Kamu İhale Kurulu, hem de Danıştay 13. Dairesi tarafından alınan kararlardan; aynı ihaleye teklif veren farklı isteklilerin aynı IP üzerinden ihale dokümanı indirmesi veya e-teklif vermesi veya her iki işlemi birlikte yapması halinde, isteklilerin bu eylemlerinin 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesi kapsamına gireceği, dolayısıyla bu isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılarak haklarında yasaklama kararı alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Kanaatimizce aynı ihaleye teklif veren farklı isteklilerin aynı IP adresi üzerinden sadece ihale dokümanı indirilmesi eyleminin tek başına 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek bir fiil olarak kabulü mümkün olmadığı gibi, isteklilerin e-teklif verdikleri IP adreslerinin aynı olması da birlikte hareket edildiği ve isteklilerin birbirlerinin tekliflerinden haberdar olduğunu tek başına göstermemektedir. 4734 sayılı Kanunun 17. maddesinin (b) bendi kapsamında işlem tesis edilmesi için “Rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışın” objektif olarak ortaya konulması ve daha nitelikli delillerle desteklenmesi gerekmektedir. IP kullanımı gibi teknik anlamda son derece tartışmalı bir konuda ve “kuvvetli karine” gibi son derece sübjektif değerlendirmelerle istekliler açısından oldukça ağır olan yasaklama kararlarının alınması kanaatimizce Kanunun lafzına da, ruhuna da, amacına da uygun düşmemektedir.
NEMESİS HUKUK BÜROSU 